درس پنجم: جدول صرف، معنی و نحو الفاظ و ترکيبهای آيه 5 سوره حمد

پرينت
دسته: بدون گروه بندی
نمایش از شنبه, 23 دی 1391 نوشته شده توسط فرشته (زهرا) بصراوی
خروجی PDFخروجی HTML

 

اِيَّاكَ نَعْبُدُ و اِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ﴿5﴾

کلمه

صرف

معنی

نحو

اِيّاکَ

اسم، ضمير منفصل نصبی، صيغه مفرد مذکّر مخاطب، مبنی بر فتح، معرفه

تو را

 

مفعولٌ به، محلّاً منصوب

مقدّم بر فعل، برای ايجاد حصر، تنها تو را

نَعْبُدُ

فعل، مضارع، ثلاثی مجرّد از ريشه عبد، متکلّم مع الغير، معرب، مرفوع، علامت رفع ضمّه ظاهر،

می پرستيم

فعل، ضمير مستتر نَحْنُ فاعل، محلّاً مرفوع

وَ

حرف عطف، مبنی بر فتح

و

 

اِيّاکَ

اسم، ضمير منفصل نصبی، صيغه مفرد مذکّر مخاطب، مبنی بر فتح، معرفه

تو را

 

مفعولٌ به، محلّاً منصوب

مقدّم بر فعل، برای ايجاد حصر، تنها تو را

نَسْتَعينُ

فعل، مضارع، ثلاثی مزيدٌ فيه، باب استفعال از ريشه عون، متکلّم مع الغير، معرب، مرفوع، علامت رفع ضمّه ظاهر،

ياری می جوييم

فعل، ضمير مستتر نَحْنُ فاعل، محلّاً مرفوع

در اين جدول چند نکته مهمّ صرفی وجود دارد که عبارتند از: «ضمير»، «فعل مضارع از ثلاثی مجرّد»، «فعل مضارع از ثلاثی مزيد» و «انواع کلمه از نظر حروف اصلی». نکته مهمّ نحوی در اين جدول «حرف عطف واو» است. واژه حصر در جدول يک اصطلاح بلاغی است. توضيح اين نکات به ترتيب در ادامه می آيد.

اسمهای آيه 5 سوره حمد: ضمير اِيّاکَ

در آيه 5 تنها يک اسم «ايّاکَ» آمده است که دو بار تکرار شده است. «اِيّاکَ» يک «ضمير» است. «ضمير» اسمي مبني و معرفه است كه جانشين اسم ظاهر مي­شود و معني و اعراب آن را مي­گيرد. استفاده از ضمير موجب جلوگيري از تكرار اسم ظاهر مي­شود. ضمائر با توجّه به ارتباطشان با كلمه قبل از خود و جايگاهشان در جمله به «منفصل يا متّصل» و «رفعي، نصبي و جرّي» تقسيم مي­شوند. ضمير منفصل ضميری است که به تنهايی در جمله به کار می رود و دو قسم است. ضمير منفصل رفعی که چهارده صيغه دارد. ضمير منفصل نصبی که هميشه در جمله مفعولٌ به واقع می شود و محلّاً منصوب است. «اِيّاکَ» ضمير منفصل نصبی است که در آيه 5 سوره حمد يکبار مفعولٌ به «نَعْبُدُ» و يکبار مفعولٌ به «نَسْتَعينُ» شده است.

«ضمائر متّصل» ضمائري هستند كه هرگز تنها به كار نمي­روند و به كلمه قبل از خود متّصلند. اگر ضمير به گونه­اي به فعل قبل از خود متّصل شود كه با آن يك كلمه با يك معني مستقل بسازد ضمير متّصل رفعي است. «ضمائر متّصل رفعي» موجب تغيير صيغه­هاي چهارده­گانه فعل­ها مي­شوند و به دو دسته مستتر و بارز تقسيم مي­شوند. مانند: ضمير مستتر «نَحْنُ» (متکلّم مَعَ الغير) در «نَعْبُدُ كه محلّاً مرفوع و فاعل آن است = ما می پرستيم.» و ضمير بارز «تَ» (مفرد مذكّر مخاطب) در «اَنْعَمْتَ كه محلّاً مرفوع و فاعل آن است = تو نعمت دادی.»

اگر ضمير به فعل متّصل شود به گونه­اي كه استقلال و معني هر يك محفوظ بماند، به آن «ضمير متّصل نصبي» مي­گويند. «ضمائر متّصل نصبي» مفعول فعلي هستند كه به آن متّصل شده­اند و محلّاً منصوبند.

اگر ضمير به اسم و حرف متّصل شود به آن «ضمير متّصل جرّي» مي­گويند. اگر به اسم متّصل شود مضافٌ­اليه و محلّاً مجرور است. اگر ضمير به حروف جرّ متّصل ­شود مجرور به حرف جرّ می شود. در اين صورت نيز محلّاَ مجرور است.

ضمائر متّصل نصبي و جرّي چهارده صيغه دارند. سه صيغه مذكّر غايب (مفرد «هُ»، مثنّي «هُما» و جمع «هُمْ»)، سه صيغه مؤنّث غايب (مفرد «ها»، مثنّي «هُما» و جمع «هُنَّ»)، سه صيغه مذكّر مخاطب (مفرد «كَ»، مثنّي «كُمَا» و جمع «كُمْ»)، سه صيغه مؤنّث مخاطب (مفرد «كِ»، مثنّي «كُمَا» و جمع «كُنَّ»)، دو صيغه متكلّم وحده «ي» و متكلّم مع­الغير «نَا».

در ادامه جدول ضمائر منفصل رفعی و نصبی و متّصل رفعی، نصبی و جرّی با ذکر مثال برای درک ضمائر رفعی مستتر و بارز در فعل ماضی و مضارع می آيد.

جدول ضمائر منفصل و متّصل رفعی، نصبی و جرّی

شش صيغه غايب

صيغه

ضمائر منفصل

ضمائر متّصـــــــــــــــــــــل

صيغه

ضمير منفصل رفعی

ضمير منفصل نصبی

فعل ماضی

ضمير متّصل رفعی

فعل مضارع

ضمير متّصل رفعی

ضمير متّصل

نصبی و جرّی

1 - مفرد مذکّر غائب

هُوَ : او يکمرد

ايّاهُ:

او را

عَبَدَ: پرستيدآن يکمرد

-  

هُوَ مستتر

يَعْبُدُ:

می پرستد

آن يکمرد

-  

هُوَ مستتر

هُ : او يکمرد يا او را

2 - مثنّی مذکّر غائب

هُما:

آندو مرد

اِيّاهُمَا

آندو مرد را

عَبَدا:

پرستيدند آندو مرد

ا

بارز

يَعْبُدانِ:

می پرستند آندو مرد

ا

بارز

هُمَا

آندو مرد

يا آندو را

3 - جمع مذکّر غائب

هُم :آنان

مردان

اِيَّاهُمْ

آن مردان را

عَبَدوا:

پرستيدند آن مردان

و

بارز

يَعْبُدُونَ:

می پرستند آن مردان

و

بارز

هُمْ

آن مردان يا آنان را

4 - مفرد مؤنّث غائب

هِیَ: او

يک زن

اِيَّاهَا: آن زن را

عَبَدَتْ:

پرستيد آن يکزن

-

هِیَ مستتر

تَعْبُدُ:

می پرستد آن يکزن

-

هِیَ مستتر

هَا: او

يکزن يا او را

5 - مثنّی مؤنّث غائب

هُما: آندو زن

 

اِيَّاهُما

آندو زن را

عَبَدَتٰا:

پرستيدند آندو زن

ا

بارز

تَعْبُدانِ: می پرستند آندو زن

ا

بارز

هُمَا: آندو زن يا آندو را

6 - جمع مؤنّث غائب

هُنَّ:

آن زنان

ايّاهُنَّ

آن زنان را

عَبَدْنَ: پرستيدند آن زنان

نَ

بارز

يَعْبُدْنَ:

می پرستند آن زنان

نَ

بارز

هُنَّ:

آن زنان يا آنان را

شش صيغه مخاطب

7 - مفرد مذکّر مخاطب

اَنْتَ:

تو يکمرد

اِيّاکَ

تو

يکمرد را

عَبَدْتَ

پرستيدی تو يکمرد

تَ

بارز

تَعْبُدُ:

می پرستی تو يکمرد

-

اَنْتَ مستتر

کَ:

تو يکمرد يا تو را

8 - مثنّی مذکّر مخاطب

اَنْتُما:

شما

دو مرد

اِيّاکُما

شما دو مرد را

عَبَدْتُما

پرستيديد شما دو مرد

تُما

بارز

تَعْبُدٰانِ

می پرستيد

شما دو مرد

ٰا

بارز

کُما:

شما دو مرد

يا شما دو مرد را

9 - جمع مذکّر مخاطب

 

اَنْتُم:

شما مردان

اِيّاکُمْ

شما مردان را

عَبَدْتُم

پرستيديد شما مردان

تُمْ

بارز

تَعْبُدونَ

می پرستيد

شما مردان

و

بارز

کُمْ

شما مردان يا شما مردان را

10 - مفرد مؤنّث مخاطب

اَنْتِ

تو يکزن

اِيّاکِ

تو

يکزن را

عَبَدْتِ

پرستيدی

تو يکزن

تِ

بارز

تَعْبُدينَ

می پرستي

تو يکزن

ی

بارز

کِ

تو يکزن يا تو يکزن را

11 - مثنّی مؤنّث مخاطب

اَنْتُما:

شما

دو زن

اِيّاکُما

شما دو زن را

عَبَدْتُما

پرستيديد شما دو زن

تُما

بارز

تَعْبُدٰانِ

می پرستيد

شما دو زن

ٰا

بارز

کُما:

شما دو زن يا شما دو زن را

12 - جمع مؤنّث مخاطب

اَنْتُنَّ:

شما زنان

اِيّاکُنَّ

شما زنان را

عَبَدْتُنَّ

پرستيديد شما زنان

تُنَّ

بارز

تَعْبُدْنَ

می پرستيد

شما زنان

نَ

بارز

کُنَّ

شما زنان يا شما زنان را

دو صيغه متکلّم

13 - متکلّم وحده

 

اَنَا

من

 

اِيَّایَ:

من را

عَبَدْتُ

پرستيدم

من

تُ

بارز

اَعْبُدُ

می پرستم

من

-

اَنَا

مستتر

ی

من

يا من را

14 - متکلّم

مع الغير

نَحْنُ:

ما

اِيّانَا:

ما را

عَبَدْنا

پرستيديم ما

نا

بارز

نَعْبُدُ

می پرستيم

ما

-

نَحْنُ مستتر

نَا

ما يا ما را

 

جدیدترین اخبار

  • چاپ کتاب « بيان و شرح نهج البلاغه » 1

    کتاب « بيان و شرح نهج البلاغه »  نوشته فرشته (زهرا) بصراوی توسّط انتشارات نامه مکتب الزّهراء سلام الله عليها به چاپ رسيد. اين کتاب در سه بخش «بيان و شرح» ، «جدول اعراب الفاظ» و «معنی فارسی الفاظ» ارائه می شود. جلد اوّل به پانزده خطبه اوّل  اختصاص دارد.

     

    چاپ کتاب مقدّمه ای بر فرهنگ اسلامی

    کتاب مقدّمه ای بر فرهنگ اسلامی در دو جلد توسّط انتشارات نامه مکتب الزّهراء سلام الله عليها به چاپ  رسيد. مدير سايت محقّق و مؤلّف اين کتاب است. جلد اوّل اين کتاب مشتمل بر کلّيّات فرهنگ شناسی، مبانی فرهنگ اسلامی، عناصر و مؤلّفه های فرهنگ اسلامی ناشی از دانشها و عقايد و باورهای اسلامی است. عناصر و مؤلّفه های فرهنگ اسلامی ناشی از قوانين حقوقی و اخلاقی اسلام در جلد دوّم اين کتاب ارائه شده است. شاخصهای توسعه فرهنگ اسلامی يکبار در ذيل هر يک از مؤلّفه های مربوطه آمده است و يکبار به طور کامل در انتهای جلد دوّم ارائه شده است. شاخصهای توسعه فرهنگ اسلامی ارائه شده در اين کتاب با بهره گيری از منابع اسلامی تهيّه و پيشنهاد شده است. مهمترين نکته قابل توجّه در اين کتاب تبيين رابطه دين و فرهنگ است. از آنجا که فرهنگ شناسان دين را يکی از عناصر فرهنگ به شمار می آورند. جايگاه دين الهی و رابطه آن با فرهنگ همواره ناشناخته مانده هرگز توضيح داده نشده بود. در اين کتاب با استناد به آيات قرآن کريم دين به دو معنا تعريف می شود. يکی دين الهی که مجموعه ای از معارف و دستورالعمهای نازل شده از جانب خداوند است و ديگری دين بشری که مجموعه عقايد و باورها و الگوها و روشها و آيين و رسوم مذهبی است که از طرف پيراوان هر يک از اديان الهی يا اديان بشری ارائه می شود. دين با معنای اوّل يعنی دين الهی ريشه فرهنگ است که از طرف فرهنگ شناسان مغفول واقع شده است و دين بشری با توجّه به تعاريف فرهنگ شناسان از فرهنگ عين يا بخشی از فرهنگ هر يک از جوامع بشری است.

     

     تلفن ثابت مؤسّسه : 02633412673 - دورنگار 02633412673 تلفن همراه: 09126650828 آدرس: بلوار امام خمينی (ره) (بلوار ارم) خيابان 309، پلاک 92، واحد 9

     

     
  • چاپ کتاب جامعه شناسی دفاع مقدس و فرهنگ ايثارگری

    کتاب جامعه شناسی دفاع مقدّس و فرهنگ ايثارگری نوشته دکتر سيّد مهدی آقاپور توسّط انتشارات نامه مکتب الزّهراء سلام الله عليها به چاپ رسيد.

     

     

     
  • چاپ کتاب عضين ، نقد انديشه جريانهای تکفيری خشونت گرا در فهم قرآن

    کتاب عضين، نقد انديشه جريان های تکفيری خشونت گرا در فهم قرآن توسّط انتشارات نامه مکتب الزّهراء سلام الله عليها به چاپ  رسيد. نويسنده اين کتاب آقای دکتر سيد مهدی رحمتی است.وی مدت چهار سال درباره موضوع تحقيق نموده و تقريبا تمام منابع قابل دسترس را مورد بررسی و نقد قرار داده است. مطالب اين کتاب در دو جلد تنظيم شده است . جلد اوّل آن به مفهوم شناسی و بيان تاريخ پديداری و شکل گيری جريان های تکفيری خشونت گرا از ابتدا تا دوره معاصر اختصاص دارد. جلد دوم مشتمل بر آياتی از قرآن کريم است که جريان های تکفيری به آن استناد می کنند. نويسنده بعد از بيان آيات دلايل نقلی و عقلی در سوء برداشت جريان های تکفيری از آيات قرآن کريم را به طور مفصّل بيان می کند. 

     
درس پنجم: مفاهيم آيه 5 سوره حمد
Templates Joomla 1.7 by Wordpress themes free

طراحی سایت: شرکت شبدیز