درس هفتم: ادامه مفاهيم آيه 5 سوره حمد فعل «نَسْتَعينُ»

پرينت
دسته: بدون گروه بندی
نمایش از پنج شنبه, 28 دی 1391 نوشته شده توسط فرشته (زهرا) بصراوی
خروجی PDFخروجی HTML

فعل ثلاثی مزيدٌ فيه (باب استفعال)

فعل ثلاثی مزيدٌ فيه دارای بابهای متعدّدی است که هشت باب مشهور دارد. يکی از بابهای مشهور ثلاثی مزيدٌ فيه باب استفعال است. هر فعل ثلاثي مجرّد كه به باب « اِسْتِفْعَال » برود، در ماضي و مضارع و مصدر بر وزنهاي:

ماضي

مضارع

مصدر

اِسْتَفْعَلَ

يَسْتَفْعِلُ

اِسْتِفْعَال

است. يعني يك همزه مکسور و يک سين ساکن و يک تاء مفتوح قبل از فاءالفعل فعل ماضي مجرّد آن اضافه مي­ شود. مانند: فعل «عَلِمَ يَعْلَمُ عِلْماً = دانش آموخت.» كه در باب اِسْتِفْعَال مي­ شود: «اِسْتَعْلَمَ = پرسيد، طلب دانستن کرد. يَسْتَعْلِمُ = می پرسد، طلب دانستن می کند. اِسْتِعْلام = پرسيدن، طلب دانستن کردن». بيشتر فعلها در باب استفعال معنای طلب را می رسانند. مانند: فعل «نَستَعينُ = طلب ياری می کنيم، ياری می خواهيم.»

«نَستَعينُ» صيغه چهاردهم فعل مضارع، باب استفعال از ريشه «عَوْن = ياری کردن» است. حرف دوّم از ريشه اين کلمه «واو» است. کلماتی که مانند « نَستَعينُ» در ريشه خود دارای يکی از حروف «واو» و «ياء» هستند، معتل ناميده می شوند.

اقسام کلمه از نظر حروف اصلی

كلمه از نظر حروف اصلي بر دو قسم است:

1- كلمه­ اي كه در حروف اصلي آن هيچ يك از حروف علّه(واو، ياء، الف منقلبه)، حروف تكراري و همزه نباشد. به اين كلمه سالم گفته مي­ شود. مانند: «حَمدَ» حروف اصلي كلمه اَلْحَمْدُ، «عبد» حروف اصلي كلمه نَعْبُدُ .

2- كلمه­ اي كه در حروف اصلي آن يكي از حروف علّه(واو، ياء، الف منقلبه)، حروف تكراري و همزه باشد. به اين كلمه ناسالم نيز گفته مي­ شود. اين كلمه بر حسب آنكه دليل سالم نبودنش كداميك از حروف علّه، حروف تكراري يا همزه باشد به كلمه «معتل»، «مضاعف» «مهموز» تقسيم مي­ شود.

«كلمه معتل» كلمه­ اي است كه يكي از حروف اصلي آن حرف علّه باشد. حروف علّه عبارتند از: «واو»، «ياء» و «الف منقلبه». اگر يك كلمه هيچ حرف علّه نداشته باشد صحيح نام دارد. الف منقلبه الفي است كه در اصل «واو» و «ياء» بوده و به الف تبديل شده است. حرف علّه گاهي براي سهولت در تلفّظ تغيير مي­ كند به اين تغيير «اِعلال» مي­ گويند. تغيير گاهي ساكن شدن حرف علّه، گاهي حذف حرف علّه و گاهي تبديل حرف علّه به حرفي ديگر است. مانند: كلمه «اِسْتَعَانَ = طلب ياری کرد». اِسْتَعَانَ فعل ماضي باب استفعال از ريشه «عون» است. «اِسْتَعَانَ» در اصل «اِسْتَعْوَنَ» بوده است. فتحه «واو» به حرف ساکن قبل از آن منتقل می شود. «واو مفتوح» که فتحه خود را به حرف ما قبل داده است تبديل به «الف» می شود. «الف در اِسْتَعَانَ» همان الف منقلبه است که در اصل واو بوده است. در نَسْتَعينُ نيز اِعلال به تبديل حرف علّه به حرف ديگر است. توضيح اينکه: نَسْتَعينُ در اصل «نَسْتَعْوِنُ» بوده است. کسره واو به حرف ساکن قبل از آن منتقل می شود. سپس واو ساکن ماقبل مکسور تبديل به ياء می شود. مبحث اعلال قواعد ويژه­اي دارد از جمله آن دو قاعده ای است که در اِعلال «اِسْتَعانَ» و «نَسْتَعينُ» آمد. اين دو قاعده به صورت زير تعريف می شود:

1- واو و ياء مفتوح که فتحه خود را به حرف ماقبل خود داده است تبديل به الف می شود.

2- واو ساکن ماقبل مکسور تبديل به ياء می شود.

ديگر قواعد اِعلال هنگام بررسي مثال هر قاعده در قرآن کريم مطرح خواهد شد.

در كلمه معتل بر حسب آنكه حرف علّه به جاي كدام يك از حروف اصلي «فاءالفعل» يا «عين­ الفعل» يا «لام­ الفعل» باشد به معتل الفاء يا مثال، معتل العين يا اجوف و معتل اللام يا ناقص تقسيم مي­ شود. همچنين هر يك از اين اقسام بنا بر اينكه حرف علّه «واو» يا «ياء» باشد به دو قسم «واوي» و «يايي» تقسيم مي­ شوند. حرف علّه در فعل «نَسْتَعينُ» واو است که در عين الفعل ريشه آن «عون» قرار دارد، بنابراين «نَسْتَعينُ» معتل العين يا اجوف واوی است.

گاهي يك كلمه دو حرف علّه دارد. اگر دو حرف علّه در كنار يكديگر قرار گيرند به آن لفيف مقرون مي­ گويند. در صورت جدايي دو حرف علّه از يكديگر به آن لفيف مفروق مي­ گويند.

«كلمه مضاعف» كلمه­ اي است كه دو حرف اصلي آن مانند يكديگر باشد. هرگاه در كلمه مضاعف دو حرف همانند در كنار يكديگر قرار گيرند به طوري كه حرف اوّل ساكن باشد و حرف ديگر متحرّك، يكي از حروف همانند نوشته شده بالاي آن علامت تشديد -ّ گذاشته مي­ شود. حركت اين حرف مشدّد همان حركت حرف دوّم است. اين عمل «ادغام» نام دارد. تشديد در هر كلمه­ اي نشانه ادغام دو حرف همانند است. ولي دو حرف همانند و تشديد در يك كلمه همواره نشانه مضاعف بودن كلمه نيست، زيرا ممكن است يكي از حروف همانند زائد باشد.

«كلمه مهموز» كلمه­ اي است كه يكي از حروف اصلي آن همزه باشد. اگر فاءالفعل كلمه­ اي همزه باشد به آن «مهموزالفاء» مي­ گويند. اگر عين­ الفعل كلمه­اي همزه باشد به آن «مهموزالعين» مي­ گويند. اگر لام­الفعل كلمه­اي همزه باشد به آن مهموزاللام مي­گويند. ممكن است يك كلمه هم مهموز باشد و هم معتل. يا ممكن است يك كلمه هم مهموز باشد و هم مضاعف. يا ممكن است يك كلمه هم معتل باشد و هم مضاعف.

جدیدترین اخبار

  • چاپ کتاب « بيان و شرح نهج البلاغه » 1

    کتاب « بيان و شرح نهج البلاغه »  نوشته فرشته (زهرا) بصراوی توسّط انتشارات نامه مکتب الزّهراء سلام الله عليها به چاپ رسيد. اين کتاب در سه بخش «بيان و شرح» ، «جدول اعراب الفاظ» و «معنی فارسی الفاظ» ارائه می شود. جلد اوّل به پانزده خطبه اوّل  اختصاص دارد.

     

    چاپ کتاب مقدّمه ای بر فرهنگ اسلامی

    کتاب مقدّمه ای بر فرهنگ اسلامی در دو جلد توسّط انتشارات نامه مکتب الزّهراء سلام الله عليها به چاپ  رسيد. مدير سايت محقّق و مؤلّف اين کتاب است. جلد اوّل اين کتاب مشتمل بر کلّيّات فرهنگ شناسی، مبانی فرهنگ اسلامی، عناصر و مؤلّفه های فرهنگ اسلامی ناشی از دانشها و عقايد و باورهای اسلامی است. عناصر و مؤلّفه های فرهنگ اسلامی ناشی از قوانين حقوقی و اخلاقی اسلام در جلد دوّم اين کتاب ارائه شده است. شاخصهای توسعه فرهنگ اسلامی يکبار در ذيل هر يک از مؤلّفه های مربوطه آمده است و يکبار به طور کامل در انتهای جلد دوّم ارائه شده است. شاخصهای توسعه فرهنگ اسلامی ارائه شده در اين کتاب با بهره گيری از منابع اسلامی تهيّه و پيشنهاد شده است. مهمترين نکته قابل توجّه در اين کتاب تبيين رابطه دين و فرهنگ است. از آنجا که فرهنگ شناسان دين را يکی از عناصر فرهنگ به شمار می آورند. جايگاه دين الهی و رابطه آن با فرهنگ همواره ناشناخته مانده هرگز توضيح داده نشده بود. در اين کتاب با استناد به آيات قرآن کريم دين به دو معنا تعريف می شود. يکی دين الهی که مجموعه ای از معارف و دستورالعمهای نازل شده از جانب خداوند است و ديگری دين بشری که مجموعه عقايد و باورها و الگوها و روشها و آيين و رسوم مذهبی است که از طرف پيراوان هر يک از اديان الهی يا اديان بشری ارائه می شود. دين با معنای اوّل يعنی دين الهی ريشه فرهنگ است که از طرف فرهنگ شناسان مغفول واقع شده است و دين بشری با توجّه به تعاريف فرهنگ شناسان از فرهنگ عين يا بخشی از فرهنگ هر يک از جوامع بشری است.

     

     تلفن ثابت مؤسّسه : 02633412673 - دورنگار 02633412673 تلفن همراه: 09126650828 آدرس: بلوار امام خمينی (ره) (بلوار ارم) خيابان 309، پلاک 92، واحد 9

     

     
  • چاپ کتاب جامعه شناسی دفاع مقدس و فرهنگ ايثارگری

    کتاب جامعه شناسی دفاع مقدّس و فرهنگ ايثارگری نوشته دکتر سيّد مهدی آقاپور توسّط انتشارات نامه مکتب الزّهراء سلام الله عليها به چاپ رسيد.

     

     

     
  • چاپ کتاب عضين ، نقد انديشه جريانهای تکفيری خشونت گرا در فهم قرآن

    کتاب عضين، نقد انديشه جريان های تکفيری خشونت گرا در فهم قرآن توسّط انتشارات نامه مکتب الزّهراء سلام الله عليها به چاپ  رسيد. نويسنده اين کتاب آقای دکتر سيد مهدی رحمتی است.وی مدت چهار سال درباره موضوع تحقيق نموده و تقريبا تمام منابع قابل دسترس را مورد بررسی و نقد قرار داده است. مطالب اين کتاب در دو جلد تنظيم شده است . جلد اوّل آن به مفهوم شناسی و بيان تاريخ پديداری و شکل گيری جريان های تکفيری خشونت گرا از ابتدا تا دوره معاصر اختصاص دارد. جلد دوم مشتمل بر آياتی از قرآن کريم است که جريان های تکفيری به آن استناد می کنند. نويسنده بعد از بيان آيات دلايل نقلی و عقلی در سوء برداشت جريان های تکفيری از آيات قرآن کريم را به طور مفصّل بيان می کند. 

     
درس هفتم: ادامه مفاهيم آيه 5 سوره حمد فعل «نَسْتَعينُ»
Templates Joomla 1.7 by Wordpress themes free

طراحی سایت: شرکت شبدیز