درس سيزدهم: ادامه صرف، معنی و نحو آيه 2 سوره بقره

پرينت
دسته: بدون گروه بندی
نمایش از پنج شنبه, 19 بهمن 1391 نوشته شده توسط فرشته (زهرا) بصراوی
خروجی PDFخروجی HTML

از جمله نکات مهم نحو در جدول صرف، معنی و نحو آيه 2 سوره بقره:

«اَلْکِتابُ» عطف بيان است يا بَدَل؟

با توضيح زير روشن می شود که می توان «اَلْکِتابُ» در آيه 2 سوره بقره را «عطف بيان» يا «بَدَل» از «ذٰلِکَ» دانست. توضيح آنکه: «عطف بيان» يکی از نقشهای تَبَعی است و اعراب آن هميشگی نيست بلکه از متبوع خود تبعيّت می کند. در تعريف عطف بيان گفته می شود که: «عطف بيان» تابع جامدی است که از متبوع خود مشهورتر است. اگر متبوع «عطف بيان» معرفه باشد، «عطف بيان» آن را توضيح می دهد و اگر نکره باشد، آن را تخصيص می دهد. «عطف بيان» مانند صفت در «اِعراب»، «مفرد و مثنّی و جمع بودن»، «مذکّر و مؤنّث بودن»، «معرفه و نکره بودن» از متبوع خود تبعيّت می کند. تفاوت «عطف بيان» با «صفت» در اينست که صفت شامل حالتی از حالتهای مختلف موصوف است که به سبب آن موصوف شناخته می شود. در حاليکه «عطف بيان» تفسير اسم اوّل است با يک اسم ديگر که مترادف با آن، ولی مشهورتر است.

موارد شباهت و اختلاف صفت، عطف بيان و بَدَل

سه تابع «صفت»، «عطف بيان» و «بَدَل كل از كل» از جهاتي شباهت، و از جهاتي اختلاف دارند. موارد شباهت و اختلاف اين سه تابع عبارتند از:

1- «عطف بيان» تابع جامدي است كه از متبوع خود مشهورتر است و مانند «صفت» در «اعراب» ، «مفرد، مثنّي و جمع بودن» ، «معرفه و نكره بودن» ، «مذكّر و مؤنّث بودن» از متبوع خود تبعيّت مي­ كند. «بَدَل» تنها در اعراب از متبوع خود تبعيّت مي­ كند.

2- «عطف بيان» جامد است، «صفتِ مفرد» بايد مشتق باشد و در صورت جامد بودن تأويل به مصدر مي­ رود. «صفت» مي­ تواند مفرد، شبه جمله يا جمله باشد. «بَدَل» نيز مي­ تواند اسم ظاهر، ضمير يا جمله باشد.

3- «عطف بيان» معرفه است ولي «صفت» مي­ تواند نكره هم باشد. «بَدَل» هم ممكن است معرفه يا نكره باشد.

4- گوينده نيّت مي­ كند «بَدَل» را جايگزين متبوع آن كند، ولي در «عطف بيان» چنين نيّتي نيست.

5- «بَدَل» مي­ تواند فعل، جمله يا تابع فعل يا جمله باشد. در حاليكه «عطف بيان» نمي­ تواند فعل يا جمله باشد، تابع فعل يا جمله هم نمي­ شود.

6- «بَدَل» بر خلاف توابع ديگر مقصود اصلي از حكم جمله است و براي توضيح مُبْدَلٌ مِنْه مي­ آيد. اگر بتوان متبوع «عطف بيان» را حذف كرد و تابع را به جاي آن قرار داد با «بَدَل كل از كل» تفاوتي نخواهد داشت. مانند: « ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدیً لِلْمُتَّقِينَ » در اين مثال «اَلْکِتابُ» مي­ تواند عطف بيان يا بَدَل کل از کل «ذٰلِکَ» باشد.

«لا در لا رَيْبَ» لا نفی جنس

«لا نفي جنس» يکي از نواسخ است که مانند حروف مشبّهةٌ بالفعل عمل مي­ کند، بر سر مبتدا و خبر مي­ آيد، مبتدا را، به عنوان اسم خود، منصوب و خبر را، به عنوان خبر خود، مرفوع مي­ کند. مانند: «لا رَيْبَ فِيهِ»

ويژگی «لا نفی جنس» در اينست که به طور مطلق نفي مي­ کند، يعنی درباره تمام افراد جنس اسم خود حکم به نيستي مي­ کند. در مثال بالا «لا نفی جنس» بر سر «رَيْبَ = شکّ» آمده است، هم آن را به عنوان اسم خود منصوب کرده و هم بر تمام افراد جنس آن اسم «هيچ شکّی» حکم به نيستی داده است.

خبر «لا نفی جنس» غالباً محذوف است. مانند مثال بالا که خبر آن محذوف است و تقدير آن «مَوْجُودٌ» است.

«لا نفی جنس» در صورتی عمل مي­ کند که جهات زير رعايت شده باشد:

1- اسم و خبر آن هر دو نکره باشند.

2- اسم آن متّصل به حرف «لا» باشد و کلمه­ ای ميان «لا» و اسم آن فاصله نشود. در غير اين صورت «لا» «غير عامل» مي­ شود.

3- خبر بعد از اسم ذکر شود و ترتيب «لا، اسم و خبر» رعايت شود.

4- حرف جرّی قبل از «لا» نباشد، در غير اين صورت «لا» «غير عامل» مي­ شود. «غير عامل» در موارد بالا به معنی اينست که لا در اين موارد عمل حروف مشبّهةٌ بالفعل را انجام نمی دهد. با وجود آنکه مفهوم نفی جنس = هيچ در آن باقی است.

از جمله نکات صرف جدول:

«مُتّقی» اسم فاعل از باب افتعال

«مُتَّقی» اسم فاعل از باب افتعال است. باب افتعال يکی از بابهای ثلاثی مزيدٌ فيه است.

فعل ثلاثي مزيدٌ فيه (باب اِفْتِعَال)

هر فعل ثلاثي مجرّد كه به باب « اِفْتِعَال » برود، در ماضي و مضارع و مصدر بر وزنهاي:

ماضي

مضارع

مصدر

اِفْتَعَلَ

يَفْتَعِلُ

اِفْتِعَال

است. يعني يك همزه در اوّل و يك تاء پس از فاءالفعل فعل ماضي مجرّد آن اضافه مي شود. همزه اوّل در باب افتعال زائد است و در مضارع حذف مي­شود. اسم فاعل از اين باب بر وزن مُفْتَعِل است.

قواعد باب افتعال

باب افتعال داراي چند قاعده ويژه است. اين قواعد عبارتند از:

1- هرگاه فاءالفعل فعلي يكي از حروف «ص»، «ض»، «ط»، «ظ» باشد و به باب افتعال برود، تاء زائد اين باب تبديل به «ط» مي­ شود.

2- هرگاه فاءالفعل فعلي يكي از حروف «د»، «ذ»، «ز» باشد و به باب افتعال برود، تاء زائد اين باب تبديل به «د» مي­ شود.

3- هرگاه فاءالفعل فعلي حرف علّه باشد و به باب افتعال برود، ابتدا حرف علّه تبديل به تاء مي­ شود سپس در تاء زائد اين باب ادغام مي­ گردد.

مانند: فعل «وَقَی = نگهداشت» که در باب افتعال می شود: «اِوْتَقَی چون واو در آن حرف علّه است تبديل به تاء می شود: اِتْتَقَی سپس تاء ساکن در تاء باب ادغام شده، می شود: «اِتَّقی = پرهيز کرد، پرهيزگار شد.» مضارع آن «يَتَّقی = پرهيزگار می شود» و اسم فاعل آن «مُتَّقی = پرهيزگار» است.

«اِوْتَقَی ــ اِتْتَقَی ــ اِتَّقی»

4- هرگاه فاءالفعل فعلي حرف «ث» باشد و به باب افتعال برود، ابتدا تاء زائد اين باب تبديل به «ث» مي­شود سپس در حرف «ث» فعل ادغام مي­ گردد.

5- هرگاه واژه «أخَذَ» به باب افتعال برود، ابتدا همزه آن تبديل به ياء مي­ شود سپس ياء تبديل به تاء شده در تاء زائد ادغام مي­ گردد. اَخَذَ __ اِئْتَخَذَ __ اِيْتَخَذَ __ اِتْتَخَذَ __ اِتَّخَذَ اِتِّخَاذاً.

جدیدترین اخبار

  • چاپ کتاب « بيان و شرح نهج البلاغه » 1

    کتاب « بيان و شرح نهج البلاغه »  نوشته فرشته (زهرا) بصراوی توسّط انتشارات نامه مکتب الزّهراء سلام الله عليها به چاپ رسيد. اين کتاب در سه بخش «بيان و شرح» ، «جدول اعراب الفاظ» و «معنی فارسی الفاظ» ارائه می شود. جلد اوّل به پانزده خطبه اوّل  اختصاص دارد.

     

    چاپ کتاب مقدّمه ای بر فرهنگ اسلامی

    کتاب مقدّمه ای بر فرهنگ اسلامی در دو جلد توسّط انتشارات نامه مکتب الزّهراء سلام الله عليها به چاپ  رسيد. مدير سايت محقّق و مؤلّف اين کتاب است. جلد اوّل اين کتاب مشتمل بر کلّيّات فرهنگ شناسی، مبانی فرهنگ اسلامی، عناصر و مؤلّفه های فرهنگ اسلامی ناشی از دانشها و عقايد و باورهای اسلامی است. عناصر و مؤلّفه های فرهنگ اسلامی ناشی از قوانين حقوقی و اخلاقی اسلام در جلد دوّم اين کتاب ارائه شده است. شاخصهای توسعه فرهنگ اسلامی يکبار در ذيل هر يک از مؤلّفه های مربوطه آمده است و يکبار به طور کامل در انتهای جلد دوّم ارائه شده است. شاخصهای توسعه فرهنگ اسلامی ارائه شده در اين کتاب با بهره گيری از منابع اسلامی تهيّه و پيشنهاد شده است. مهمترين نکته قابل توجّه در اين کتاب تبيين رابطه دين و فرهنگ است. از آنجا که فرهنگ شناسان دين را يکی از عناصر فرهنگ به شمار می آورند. جايگاه دين الهی و رابطه آن با فرهنگ همواره ناشناخته مانده هرگز توضيح داده نشده بود. در اين کتاب با استناد به آيات قرآن کريم دين به دو معنا تعريف می شود. يکی دين الهی که مجموعه ای از معارف و دستورالعمهای نازل شده از جانب خداوند است و ديگری دين بشری که مجموعه عقايد و باورها و الگوها و روشها و آيين و رسوم مذهبی است که از طرف پيراوان هر يک از اديان الهی يا اديان بشری ارائه می شود. دين با معنای اوّل يعنی دين الهی ريشه فرهنگ است که از طرف فرهنگ شناسان مغفول واقع شده است و دين بشری با توجّه به تعاريف فرهنگ شناسان از فرهنگ عين يا بخشی از فرهنگ هر يک از جوامع بشری است.

     

     تلفن ثابت مؤسّسه : 02633412673 - دورنگار 02633412673 تلفن همراه: 09126650828 آدرس: بلوار امام خمينی (ره) (بلوار ارم) خيابان 309، پلاک 92، واحد 9

     

     
  • چاپ کتاب جامعه شناسی دفاع مقدس و فرهنگ ايثارگری

    کتاب جامعه شناسی دفاع مقدّس و فرهنگ ايثارگری نوشته دکتر سيّد مهدی آقاپور توسّط انتشارات نامه مکتب الزّهراء سلام الله عليها به چاپ رسيد.

     

     

     
  • چاپ کتاب عضين ، نقد انديشه جريانهای تکفيری خشونت گرا در فهم قرآن

    کتاب عضين، نقد انديشه جريان های تکفيری خشونت گرا در فهم قرآن توسّط انتشارات نامه مکتب الزّهراء سلام الله عليها به چاپ  رسيد. نويسنده اين کتاب آقای دکتر سيد مهدی رحمتی است.وی مدت چهار سال درباره موضوع تحقيق نموده و تقريبا تمام منابع قابل دسترس را مورد بررسی و نقد قرار داده است. مطالب اين کتاب در دو جلد تنظيم شده است . جلد اوّل آن به مفهوم شناسی و بيان تاريخ پديداری و شکل گيری جريان های تکفيری خشونت گرا از ابتدا تا دوره معاصر اختصاص دارد. جلد دوم مشتمل بر آياتی از قرآن کريم است که جريان های تکفيری به آن استناد می کنند. نويسنده بعد از بيان آيات دلايل نقلی و عقلی در سوء برداشت جريان های تکفيری از آيات قرآن کريم را به طور مفصّل بيان می کند. 

     
درس سيزدهم: ادامه صرف، معنی و نحو آيه 2 سوره بقره
Templates Joomla 1.7 by Wordpress themes free

طراحی سایت: شرکت شبدیز